Deze tutorial gaat over geluid. Digitaal geluid, in al of niet
gecomprimeerde vorm. Aangezien digitaal geluid met getallen te maken
heeft, zullen we geregeld kleine rekenvoorbeeldjes moeten gebruiken om te
begrijpen hoe het in elkaar steekt. Het is natuurlijk wel de bedoeling dat
we alles allemaal netjes kunnen blijven volgen. Wiskundig zal het dus niet
worden en alles komt stap voor stap.
We gaan ons een beeld vormen van geluid, van begin tot aan het einde. Dat
wil zeggen: vanaf het moment dat het geluid gemaakt wordt en dus ontstaat, tot
het moment dat het op je harde schijf is opgeslagen. De weg terug bekijken
we natuurlijk ook. Onderweg komen we zijdelings op machtsverheffen en het
leek me zinvol om die kreet ook even uit te leggen, bij geval je er niet bekend
mee bent.
Daarnaast gaan we in op het idee achter audiocompressie. Waarom is het en
wat is het globale principe erachter. Daarna kijken we naar de MP3 file,
omdat die enorm veel gebruikt wordt en op Internet enorm populair is. We
zien dan dat een MP3 meer bevat dan geluid alleen.
Vervolgens bespreken we hoe je geluid kunt opnemen. We gaan in op de
Windows mixer en bevelen een paar audioprogramma's aan, met wat algemene
procedures.
Eerst iets over bits en bytes. Een bit is een hardwarematig elementje in
het geheugen van je computer, dat spanning of geen spanning heeft.
Spanning leggen we uit als: "het bit heeft waarde 1", geen spanning geeft
bitwaarde 0. Acht bitjes bij elkaar heet een byte. (Vroeger schreef
je overigens niet "byte", maar "bite", voor "BInary TErm".)
In een byte kun je, met de acht bitjes die er daar zijn, van alles opslaan.
Een paar voorbeelden om dat uit te leggen. Volgens een bepaalde
rekenmethode kun je een gewoon getal, bijvoorbeeld 115, omzetten in een
combinatie eentjes en nulletjes, zodat je ze in een geheugenbyte kunt opslaan.
Natuurlijk is daar een bovengrens aan, omdat je in een byte maar acht bitjes ter
beschikking hebt. Neem je niet 1 maar 2 of meer bytes geheugenruimte, dan
kun je daar ook hele grote getallen in opslaan.
Zou je een gewone letter een bepaald nummer geven, dan kun je via het opslaan
van nummers ook teksten opslaan in een serie bytes. De meest gangbare
codering waarbij letters van het alfabet, leestekens en cijfers een nummertje
krijgen om opgeslagen te worden heet ASCII. Dit wordt uitgesproken als
askie. Sommigen noemen het ask twee, anderen zeggen eskie, maar de juiste
naam is askie, met twee i's op het eind. Voor dit verhaal is dat verder
niet zo interessant, maar bij geval je benieuwd bent: ASCII staat voor American
Standard Code for Information Interchange.
Ook kun je er, volgens een bepaalde indeling en rekenkundige manier van opslag,
een getal in zetten met een drijvende komma. Een getal als 3.141592654
(toevallig de waarde van het getal pi) kun je zodoende ook al kwijt in een paar
bytes bij elkaar. Gehele getallen, getallen met drijvende komma en tekst,
het kan allemaal worden opgeslagen in bytes; Elementjes in het geheugen van je
pc die 8 kleine condensatortjes bevatten waar al dan niet spanning in gezet is.
Beeld kun je ook opslaan in bytes. Beeld is opgebouwd uit horizontale
lijnen, waarvan er nogal wat op je beeldscherm passen. Elke lijn is weer
ingedeeld in kleine stukjes. 1 Zo'n stukje is een beeldpuntje op het
scherm, een pixel genoemd. Een pixel is er wel of hij is er niet.
Pixels die aan staan vormen samen het zichtbare beeld op het scherm. Als
je dus een georganiseerde manier kunt bedenken om pixels die aan staan als
eentjes, en pixels die uit staan als nulletjes netjes bij elkaar in een serie
bytes te stoppen, kun je ook beeld opslaan. Als je kleuren een nummer
geeft kun je ook die in digitale vorm bewaren.
Geluid leent zich er eveneens voor om opgeslagen te worden in bytes. We
zullen later zien hoe dat werkt, want ook geluid laat zich vertalen in eentjes
en nulletjes.
Je ziet dat een bit, zo'n klein dingetje waar spanning of geen spanning in zit,
een erg belangrijk dingetje in je computer is. Acht bitjes bij elkaar heet
een byte zoals gezegd, en als je maar genoeg bytes bij elkaar hebt, kun je bijna
alles opslaan wat je maar kunt bedenken: teksten, foto's, tekeningen, muziek,
geluid, spraak, rekentabellen en ga zo maar door. In je computer zit een
vreselijk grote hoeveelheid bytes. Tegenwoordig wel een miljard of nog
meer. Omdat we niet graag in honderden miljoenen spreken, zijn er naast
bytes ook kilobytes, megabytes, gigabytes, terabytes en exabytes bedacht.
Een kilobyte, afgekort KB, is van oudsher niet 1000, maar 1024 bytes. Wij
mensen kennen het decimale (dus tientallig) stelsel met cijfers 0 t/m 9, maar de
computers kennen enkel het tweetallig stelsel met 2 cijfers: de 0 en de 1.
Een enkel bitje dat 0 of 1 is, is niet zo erg zinvol. Het combineren van
grotere groepen nullen en enen maakt pas dat je er zinvolle dingen mee kunt
doen. Om de computer met ons tientallig stelsel te laten rekenen, is heel
wat werk nodig.
De processor zelf werkt namelijk met machten van 2, en dat is voor het optellen
van bijvoorbeeld 9 plus 10 niet zo erg handig om mee te moeten werken.
Toch gebeurt dat, omdat de processor het binaire systeem gebruikt. Anders
zou die, qua wiskundige hardware, te complex moeten worden. De omzetslag
van een simpele optelsom voor ons vanuit het binaire stelsel is een hoofdstuk
apart, wat we hier maar fijn laten zitten. Het blijft gaan om machten.
Omdat er maar twee cijfers zijn waaruit het talstelsel waarmee de processor
werkt is opgebouwd, gaan alle interne berekeningen in de processor met machten
van 2. Daar zit veel meer achter, maar onthoud dit voorlopig gewoon als
feit. Machten van twee liggen aan de basis van alle rekenkundige
bewerkingen van de processor.
Machtsverheffen is het op een rij zetten van steeds hetzelfde getal, met
vermenigvuldigingstekens ertussen. Een getal kun je tot een bepaalde macht
verheffen en daar komt dan iets uit.
2 Tot de macht 3 schrijf je uit als drie keer het getal twee achter elkaar, met
vermenigvuldigingstekens ertussen. Dus: 2 keer 2 keer 2. En dat is
acht. Dus: twee tot de macht drie is acht. Twee tot de macht vier,
ook wel twee tot de vierde genoemd, is 16. Twee Maal 2 maal 2 maal 2.
En zo kun je door gaan. Twee tot de vijfde zijn 5 tweeën op een rij met
vermenigvuldigingstekens ertussen en dat reken je dan uit.
Maar, er zijn een paar rare dingen met machtsverheffen. Een getal tot de
macht 1, hoe moet dat dan? Je hebt toch minimaal twee getallen nodig om te
kunnen vermenigvuldigen. Maar bij iets tot de macht 1 loop je al vast.
Hoe nu verder?
Wel: er is een simpele afspraak gemaakt. Die zegt: elk getal tot de macht
1 is gelijk aan zichzelf. Dus: 4 tot de macht 1 is 4, 6 tot de macht 1 is
gewoon 6.
Je kunt een getal ook tot de macht 0 verheffen. Logischerwijs zou dat
helemaal niet kunnen, maar de wiskunde kent de afspraak dat een getal tot de
macht 0, altijd 1 is. 10 Tot de nulde of 2 tot de nulde, het is gewoon 1.
Samenvattend: een getal tot de macht 0 is altijd 1. Een getal tot de macht
1 is bij afspraak altijd gelijk aan zichzelf. Een getal tot de macht twee
of hoger is een kwestie van blijven vermenigvuldigen.
2 tot de macht 10 is 1024. Vandaar dat het logisch is gebleken, om 1
kilobyte niet gelijk te stellen aan 1000 bytes, maar wel aan 1024 bytes.
Intern voor de processor maakt dat het rekenleven een stuk eenvoudiger.
Daarom is 1 megabyte ook niet precies 1 miljoen bytes, maar iets meer.
Omdat 1 kilobyte gelijk is aan 1024 bytes, is 1 megabyte weer gelijk aan 1024
maal 1 kilobyte. Dus: 1024 maal 1024 is 1048576 bytes.
De letters k, m en b hebben, afhankelijk van of je ze als hoofd- of kleine
letter schrijft, een andere betekenis. Kleine b staat voor bit,
hoofdletter B staat voor byte. Kleine k weet ik niet meer, grote K is
Kilo. Kleine m is mili, grote M is mega. Mb Is dus megabit, MB is
megabyte. Zo verder redenerend is 1024 megabyte weer gelijk aan 1 gigabyte,
en 1024 gigabyte is vervolgens een terabyte. Daarboven is nog de exabyte
en dan houdt de praktijk wel zo'n beetje op.
Omdat computers tot op heden nog altijd met machten van 2 werken, is aan heel
die boel nog altijd niets veranderd. Dit wetend kunnen we een stap verder.
Hoe sla je dan audio op? Wel. Daar zijn vele manieren voor bedacht,
maar de aller oudste en meest simpele manier is pcm, pulse code modulation.
In Windows kretologie heet de lichtelijk opgeflufte vorm daarvan een wav-file.
De letters W A V staan voor "wave", geluidsgolf.
Geluid maak je door lucht in trilling te brengen. Roep maar eens met je
hand op 3 centimeter van je mond. Dan voel je de lucht trillen. Je
oor is echter veel en veel gevoeliger dan je hand, en kan trillingen in de lucht
op kilometers afstand waarnemen. Geluid is dus lucht, waar zich een
trillingsgolf doorheen beweegt. Die vibreert tegen je trommelvlies en je
oor vertaalt dat door een ingewikkeld systeem in je hoofd in iets , dat je
hersenen begrijpen als geluid.
Nu is een speaker in feite niks meer dan een groot oppervlak dat in trilling
gebracht wordt, om zodoende de audio informatie via de trillende lucht in je oor
te brengen. Midden achter de conus van de speaker zit een magneet die de
conus naar zich toe trekt. De conus kan vrij bewegen ten opzichte van de
magneet. Hij wordt bewogen door spanning op de spoel achter de magneet te
zetten. Hoe meer spanning, hoe verder de conus naar buiten komt, in
weerwil van de aantrekking van de magneet. Haal je de spanning echter weg,
dan gaat de conus weer naar ruststand, doordat de magneet de conus naar zijn
centrum trekt. Geluid uit een speaker maak je dus, door de spanning op de
spoel heel snel te variëren. Beetje meer, beetje minder, nog minder, even
maximaal, even geen spanning, halverwege, en zo voort in een ogenschijnlijk
willekeurig patroon. Daardoor beweegt de conus van de speaker, die brengt
de lucht in trilling, de golf plant zich voort tot in je oor en je hoort het
geluid. Dat is ruw weg het idee.
Digitale audio werkt nu als volgt. Bij het opnemen van het geluid van
bijvoorbeeld een microfoon, wordt de conus van de microfoon bewogen door het in
de ruimte aanwezige geluid. Daardoor ontstaat er spanning in het spoeltje,
dat bij de magneet van de conus in het microfoontje zit. Die spanning gaat
door het draadje van de microfoon naar, laten we zeggen, je minidisk recorder of
je geluidskaart. En daar komt de truc. Ongeveer 44 duizend keer per
seconde staat daar een chipje te meten, wat op elk moment de spanning is die uit
je microfoon komt. Elk zo'n meting noemen we een monstertje, een sample.
De chip die de metingen verricht heet de A-D converter (analoog -> digitaal).
Die spanning uit je microfoon heeft natuurlijk een minimum, helemaal niks, en
hij heeft een maximum, namelijk zo veel als er maar opgewekt kan worden in het
spoeltje.
Omdat de A-D converter een analoog signaal in zich krijgt maar een digitaal
signaal zal moeten uitspugen dat uit nullen en enen bestaat, moet er een systeem
worden bedacht om een willekeurige spanning ergens tussen minimum en maximum,
uit te drukken in een reeks nullen en enen.
Met 8 bitjes die allemaal onafhankelijk van elkaar 0 of 1 kunnen zijn, kun je
256 verschillende combinaties maken. De binaire combinatie "00000000" is
gelijk aan ons gewone getal 0. De binaire combinatie "11111111", (acht
binaire eentjes op een rij), is voor ons gelijk aan het normale (decimale) getal
255. Daarom zijn er 256 mogelijkheden met acht bitjes, namelijk
mogelijkheid 1 t/m 255, en alles op 0, waarmee het totaal aan mogelijkheden op
256 komt. Acht bitjes is zoals gezegd 1 byte. In 1 byte past dus een
getal, tussen 0 en 255 inclusief.
Nu bepalen we dat er tussen minimum en maximum, 256 stapjes bestaan.
Helemaal geen spanning (binair "00000000"), een heel klein beetje spanning
("00000001"), nog wat meer spanning ("00000010") ........ en ten slotte
maximale spanning, "1111111"1, en dat is dan combinatie nummer 255 in ons
normale stelsel.
44 Duizend keer per seconde wordt er door de A-D converter spanning van het
audiosignaal gemeten, en 44 duizend keer per seconde wordt er dus een groepje
van acht nullen en enen (1 byte) door de A-D converter aan je computer gegeven.
Elke byte heet een sample. Elke sample, waa we er zo'n 44 duizend per
seconde van krijgen, is een getal tussen de 0 en 255, maar dan verhaspeld in een
binaire notatievorm, acht nulletjes en eentjes. Met andere woorden: elke
digitale sample, opgebouwd uit nulletjes en eentjes, representeert een bepaalde
analoge spanning. Je pc slaat alles vervolgens netjes op in je harde
schijf. Dat is de hele weg van geluid tot file op je hard disk.
Terug is nu eenvoudig. De pc stuurt 44 duizend keer per seconde een byte
(8 bitjes) naar je geluidskaart. Daar zit een tweede chipje, de D-A
converter, die de digitale data stroom moet omzetten naar analoog, en dus hoor
baar te maken geluid. Bij elke byte die wordt gelezen, wordt het bij die
toevallige binaire combinatie horend spanninkje naar je speaker gestuurd.
Krijgt de D-A converter acht eentjes, dan zal ie maximale spanning naar je
speaker spoel toe sturen waardoor de conus maximaal naar je toe gehaald wordt.
Krijgt de D-A converter acht nullen, dan stuurt ie helemaal geen spanning naar
de speaker, waardoor de magneet de kans krijgt de conus weer in ruststand terug
te trekken. Alle binaire combinaties tussen acht nullen en acht enen in,
levert een spoelspanning op die ergens tussen min en max in ligt. Zo maakt
de pc het digitale opgenomen geluid weer hoorbaar door je speaker.
Nu moeten we de zaak wat nuanceren, om tot de werkelijkheid te komen. De
sampling frequentie is niet precies 44 duizend, maar wel 44 duizend 1 honderd
maal per seconde. Waarom nou precies die 1 honderd nodig was kan ik ook
niet verklaren maar het is nu eenmaal de wereldwijd aanvaarde standaard
geworden. Hoe vaker per seconde je een sample van een op te nemen signaal
trekt, hoe nauwkeuriger je het spanningsverloop vast legt en hoe getrouwer de
uiteindelijke weergave zal klinken. Hoe lager de sample frequentie, hoe
slechter de audiokwaliteit. 44100 is de door Philips bedachte standaard,
voor cd kwaliteit.
Dan: met 1 byte heb je maar 256 combinatiemogelijkheden om spanningen op te
slaan tussen minimum (0) en maximum (255). Een beetje weinig voor zoiets
ragfijns als audiospanningen. Neem je niet 1 maar 2 bytes per sample, dan
heb je geen 8 maar wel 16 bitjes ter beschikking.
Nu zou je denken dat daarmee het aantal mogelijkheden precies verdubbelt, omdat
je niet 1 maar 2 bytes ter beschikking hebt. Maar dat is niet waar.
Omdat we met machten van 2 werken, is het veel meer dan dat.
Met 8 bitjes had je 256 mogelijkheden, maar met 9 bitjes heb je er al 2 maal zo
veel, dus 512. Met 10 bitjes heb je dan al 1024 mogelijkheden en als we
wat stapjes overslaan heb je met 16 bits 65536 mogelijkheben. Dat is geen
toeval, want 2 tot de macht 16 is immers 65536.
Het spectrum tussen geen spanning (0) en maximum spanning (65535) is nu heel wat
groter. De nuances in de spanningswisselingen kun je dus veel getrouwer
opslaan als je meer digitale stapjes creeert, tussen spanning min en max.
Daarom sampelt men op cd kwaliteit niet met 8 bits, maar met 16 bits per sample.
Dat zijn 2 bytes per sample. Het aantal bits per sample wordt in de
muziekindustrie de audio resolutie genoemd. Daarbij gaat het dus om het
aantal bits per sample, niet om het aantal samples per seconde.
En dan: stereo geluid bestaat niet uit 1, maar uit 2 kanalen. Links
gesampled en rechts ook. Dat betekent dat er 2 A-D en ook 2 D-A converters
moeten zijn, die tegelijkertijd hun werk doen. En dat betekent weer, dat
er per seconde 2 keer zoveel data uit komt. Een stroom voor het linker
kanaal, en eentje voor het rechter.
Samenvattend hebben we nu 44100 samples per seconde per audiokanaal, elk van 2
bytes breed. Dat is 44100 maal 2 bytes aan data, dat maal 2 kanalen, is
176.400 bytes, (zo'n 172 kilobyte) aan wav data per seconde. Dat geldt dus
als je sampelt op 44.1 kilohertz, met een resolutie van 16 bits per sample en
stereo signaal. In de uiteindelijke stereo wav-file wordt om beurten een sampeltje voor het linker kanaal en dan eentje voor het rechter kanaal
opgeslagen. Dat beurtelings opslaan van data voor het linker en dan voor
het rechter kanaal heet interleaved audio.
Per minuut is dat slordig gerekend zo'n 10 megabyte data voor cd kwaliteit
audio. 10 meg per minuut wordt al gauw heel groot.
Een ouderwetse audio cd waar 74 minuten geluid op past, is 750 megabyte aan
data. Dat klinkt vreemd, want op een recordable cd staat geschreven dat er
maar 650 MB aan data op past en geen 750 MB. Toch is het waar. Als
je een audio cd maakt, dan mag er meer data op dan wanneer je er een data cd van
maakt. Die 650 MB geldt voor data, maar er mag 750 MB aan audio op.
Dat komt omdat een cd speler in het algemeen genomen erg foutgevoelig is.
Als er geen foutcontrole zou zijn ingebouwd, dan zou je in een audio cd
voortdurend allerlei digitale tikjes en overslagjes horen. Een data cd zou
echter niet eens als zodanig gebruikt kunnen worden. Zonder foutcorrectie
op de cd, zou er namelijk op de honderd bytes mintens 1 keertje iets fout gaan,
waardoor het originele gebrande bestand gemiddeld elke 100 bytes wel een foutje
zou bevatten. En dat kan natuurlijk nooit de bedoeling van een opslag
medium zijn.
Om dat toch goed te krijgen, gebruiken ze op de cd iets dat lijkt op crc: Cyclic
Redundancy Check. Hoe het werkt voert nu te ver, maar het gaat erom, dat
je op 100 procent aan data, ongeveer 5 procent extra data toe voegt. Die
extra data is ervoor, om de originele gegevens terug te kunnen rekenen bij geval
er een paar bytes achter elkaar onleesbaar zijn op de cd. Die
foutcorrectie is er niet voor niets, want zeker met audio cd's is de cd speler
voortdurend aan het gissen, terugrekenen en interpoleren, om te zorgen dat het
originele signaal zo onbeschadigd mogelijk uit de D-A converter komt, ondanks de
vele leesfouten uit de cd. Dankzij het feit dat ons oor niet tot op de
sample nauwkeurig kan horen, is het dus mogelijk een "ongeveer" signaal terug te
geven in plaats van exact. En dat gebeurt ook. De audio cd speler
laat in theorie dus steeds een ander signaal horen als je hetzelfde liedje af
speelt. Dat signaal is telkens anders, omdat de leesfouten op de cd gezien
worden door de speler. De foutcorrectie daarvan is zo gemaakt, dat de
speler wel ongeveer kan gissen wat het origineel geweest is, maar niet precies.
Zou je dat wel precies willen hebben, dan zou er meer crc data aan de audio
moeten worden toegevoegd. en dan zou er op een audio cd geen 750, maar 650
megabyte aan gegevens passen; Net zo veel als op een data cd. Philips
heeft ervoor gekozen dit niet te doen, omdat het interpolatie- en
foutherstellingsgedrag van een cd speler voor iedereen onhoorbaar is.
Bij data zoals computerprogramma's echter, mag op een cd nooit een bitje
afwijken. Gebeurt dat toch, dan krijgt de processor foute instructies en
loopt je computer vast. Daarom is er meer extra crc data nodig op de data
cd, om te zorgen dat de gegevens de je erop zet, ook tot op het bit nauwkeurig
terug gelezen zullen worden. Die ruimte gaat domweg van je opslag
capaciteit van de cd af. Een data cd bevat in feite dus even veel gegevens
als een audio cd, alleen ben je bij data cd's 100 megabyte kwijt aan
foutcorrectie.
Comprimeren, hoe gaat dat? Laten we eerst eens vaststellen wat comprimeren
eigenlijk is. Comprimeren is het kleiner maken van een bestand met data,
op zo'n manier dat het gecomprimeerde bestand later terug gerekend kan worden
naar het originele, grote bestand.
Audio in normale, ongecomprimeerde vorm op harde schijf, bestaat op Windows pc's
meestal in de vorm van .wav-bestanden. Gecomprimeerde bestanden hebben
echter allerlei verschillende extensies. Een ervan is MP3. Een wav-bestand van 1 minuut zou 10 megabyte groot zijn. Dat hebben we eerder
gezien. Maar als we het gaan comprimeren naar MP3, dan kan hetzelfde
stukje geluid tot een tiende worden teruggebracht. Dus geen 10, maar 1
megabyte. En zelfs nog veel kleiner.
Wav-bestanden kun je gewoon met de Windows Media Player laten afspelen.
Mp3 bestanden werken op dezelfde manier. Een programma als Winamp kun je
installeren om die taken over te nemen van Media Player, bijvoorbeeld omdat
Winamp een stuk makkelijker te bedienen is.
Maar hoe werkt het dan, dat comprimeren? Wel. Het is in
werkelijkheid een enorm complex wiskundig verhaal, dat we gelukkig kunnen terug
brengen tot een heel simpel basis principe.
Stel je eens een heel simpel audiosignaal voor. Een toon van 4000 hertz.
Daar doorheen horen we een toon van 4003 hertz. Alleen is het volume van
die vlakbij liggende toon toevallig zo zacht, dat wij het niet horen. Of
we nu de 4 kilohertz toon horen met of zonder zachte bijtoon, ons oor merkt geen
verschil. Het opslaan van 2 tonen in een gecomprimeerd bestand kost echter
meer schijfruimte dan het opslaan van 1 toon. Daarom hoeft de zachte toon
van 4003 hertz niet te worden opgeslagen, want of die er nou wel of niet is
hoort niemand.
Een praktijk voorbeeld om dit principe te illustreren. Stel, ergens
buiten hangt een wind gong. Dat is een ding dat mensen voor de lol wel
eens buiten hangen. Het zijn dunne, metalen staafjes, die zachtjes tegen
elkaar aan tinkelen als de wind er langs blaast. Behalve het serene
geluidje heeft een wind gong geen nuttige functie.
Als het stil is, hoor je de wind gong met de ramen dicht binnen nog heel
zachtjes tinkelen. Maar als de stofzuiger aan gaat, hoor je de wind gong
niet meer. Hij weerklinkt nog wel, maar je hoort hem niet meer omdat de
stofzuiger hem overstemt. Dit principe heet "sound masking", gemaskeerd
geluid. Het ene overstemt het andere.
Zo werkt het nu ook met opgenomen digitale audio die je comprimeert. Het
ene signaal overstemt het andere, waardoor het andere dus in feite kan worden
weggegooid omdat niemand het ooit horen zal en dat scheelt ruimte in je
gecomprimeerde bestand.
Daarom is een studie gemaakt van de perceptie van onze oren, zodat er kon worden
bepaald wat wij wel en wat we niet meer horen. Op basis daarvan werkt
compressie. Frequenties die wel in de audio zitten en dus ruimte innemen,
worden op volume en op omliggende geluiden getest om te zien of ze weg mogen.
Hoe minder frequenties je gaat op slaan, hoe kleiner je files gaan worden.
Hoe meer je weg gooit, hoe minder je hoeft op te slaan. Maar op zeker
moment ga je zo veel weg gooien om kleinere files te krijgen, dat je de
aantasting van de audio weldegelijk gaat horen.
Een bitrate is bij veel gecomprimeerde audioformaten een maatstaf voor
compressie. 32 kilobit betekent: de gecompresste audio file zal 32 duizend
bitjes per seconde nodig hebben om af te spelen. Een rekenvoorbeeldje maar
weer.
32 kilobit is, even voor het gemak, 32000 bits per seconde. 32000 bitjes
gedeeld door 8 bits in een byte levert 4 duizend bytes voor een seconde
gecompresste audio, op een bitrate van 32 kilobit. Per minuut is dat: 4000
bytes maal 60 seconden is 240.000 bytes per minuut. Dat gedeeld door 1024
is ongeveer 234 echte kilobytes data per minuut. Samengevat: 32 kilobit
MP3 geluid komt neer op ongeveer 234 kilobyte data per minuut.
Je snapt dan wel, dat je voor een minuut muziek met 128 kilobit iets meer data
per minuut gaat krijgen. We kunnen dat eenvoudig uitrekenen:
128000 bitjes per seconde maal 60 seconden voor een minuut, is 7.680.000 bitjes
nodig per minuut. Dit grote aantal bits per minuut moet je delen door 8 om
op het aantal bytes per minuut te komen. De uitkomst is dan 960.000 bytes
per minuut. Om daar echte kilobytes van te maken deel je dat weer door
1024, is ongeveer 938 kilobyte. Samenvattend: geluid op 128 kilobit kost
geen 234, maar ongeveer 938 kilobyte per minuut. Dat is bijna 1 MB.
128 Kilobit comprimeert dus een factor 10. Immers: een wav-bestand op
normale grootte kost je 10 megabyte schijfruimte per minuut, terwijl 128 kilobit
MP3 nog geen 1 MB nodig heeft. Tien keer zo weinig.
En dat klopt dan allemaal weer prachtig met elkaar. Want 32 kilobit en 128
kilobit scheelt een factor 4. Er gaat per slot van rekening 4 keer 32 in
128. En dus is het aantal benodigde bits per seconde ook vier keer zo
groot voor 128 kilobit, ten opzichte van 32 kilobit.
Hoe lager de bitrate, hoe meer geluid er wordt weggegooid en hoe kleiner de
resulterende MP3 gaat worden. Dat hebben we al gezien. Moet je in
een MP3 file op 128 kilobit nu slechts 1 kanaal kwijt omdat je een mono opname
naar MP3 aan het omzetten bent, dan is dat prachtig. Want je kunt elke
seconde de volledige 128 duizend bits gebruiken om de audio van dat ene kanaal
op te slaan en je hoeft dan dus niet enorm strak te comprimeren, niet al te veel
frequenties weg te gooien en dat levert uiteindelijk een prima klinkend
gecomprimeerd eindresultaat.
Maar moet je binnen die 128 duizend bitjes voor 1 seconde audio 2 kanalen kwijt,
dan betekent dat dat er 64000 bitjes voor links en 64 duizend bitjes voor rechts
moeten worden gebruikt om de audio in 128 kilobit per seconde te laten passen.
Conclusie: 128 mono klinkt prima, 128 stereo is in feite 2 x 64 kilobit mono
tegelijkertijd afgespeeld en klinkt dus hoorbaar minder goed. Simpelweg
omdat er bij stereo twee keer zoveel audio moet worden opgeslagen, in de ruimte
die bij mono volledig voor 1 kanaal mocht worden gebruikt.
Op dit moment van schrijven leven we bijna aan het begin van het jaar 2005.
Een paar jaar geleden was het nog nodig om MP3 bestanden zo klein mogelijk te
maken. Iedereen had nog een gewoon telefoon modem en dus was het duurder
om grotere bestanden te versturen. Daarbij waren de harde schijven nog
niet zo groot als nu, en je kon zelf nog geen cd's branden.
Tegenwoordig echter hebben heel veel mensen breedband Internet, grote schijven
en een cd of dvd brander. Het is dus echt niet meer nodig MP3 bestanden
echt klein te maken en dat is maar goed ook. Want hoe lager de bitrate van
MP3, hoe slechter de resterende audiokwaliteit is. Moge het oude
misverstand hiermee eindelijk uit de weg worden geruimd: comprimeren is niet
alleen een kwestie van kleine bestanden willen hebben. Het kiezen van de
juiste bitrate moet altijd een afweging zijn tussen hoorbaar kwaliteitsverlies
aan de ene kant, en omvang van het bestand aan de andere kant. Daarbij
weegt kwaliteit mijns inziens veel zwaarder dan bestandsomvang.
Mijn advies is dan ook als volgt. Voor mono materiaal, zou je het best een
bitrate van 128 kunnen aanhouden. Voor stereo materiaal 256. Ik weet
het, op Internet zwerven genoeg MP3tjes rond op 128 kilobit die stereo zijn en
die klinken toch ook goed? Ja en nee. Ze klinken acceptabel, maar in
vergelijking met het origineel voordat de muziek in MP3 gecodeerd werd, is 128
kilobit stereo beslist hoorbaar beneden cd kwaliteit.
Voor de duidelijkheid: een wav-bestand kan mono of stereo zijn en dan heb je
niets te maken met bitrates. De kwaliteit van de wav hangt af van de
sampling frequentie. 44100 samples per seconde klinkt goed.
Daarnaast bepaalt de resolutie de audiokwaliteit van de wav. 8 Bit is
telefoonkwaliteit, 16 bit cd kwaliteit en tegenwoordig is het niet bijzonder
meer om in studio's 24 en 32 bit opnames te maken. Voor ons is 16 bit
prima. Tijdens het maken van de wav moet je bepalen of die mono (1 kanaal)
of stereo (2 kanalen) moet worden. Als je geluidsbron mono is, is het
onzin om in stereo op te nemen. In het beste geval ontvangt je computer
dan hetzelfde signaal zowel links als rechts en daarbij is het onnodig twee keer
hetzelfde op te slaan. Is je bron waarvan je opneemt echter stereo, dan is
het jammer om de stereo-effecten uit de audio verloren te laten gaan door de wav
mono op te nemen. Luister dus naar het origineel dat je in MP3 gaat
omzetten en beoordeel aan de hand daarvan of de wav mono of stereo moet worden.
Is die keuze eenmaal gemaakt, dan is het een kwestie van een eenvoudige
instelling in je digitale opname programma.
Daarentegen bepaalt bij een MP3 bestand enkel nog de bitrate de kwaliteit van
het uiteindelijke geluid. Een MP3 is immers een wav-bestand geweest dat
naar MP3 is geconverteerd. De sampling frequentie, het aantal kanalen en
de resolutie liggen dus al vast omdat de wav al klaar is als je gaat MP3'en.
Ziezo. Nu we weten hoe een MP3 file in elkaar zit waar het de audiocompressie betreft, kunnen we weer een stapje hoger. Want een
MP3
file bevat meer dan audio alleen. Er zit een tag in, en er zijn diverse
dingen die nuttig zijn om te weten als je met MP3 werkt.
Een tag is in audioverband een brokje extra informatie die aan het MP3 bestand
wordt toegevoegd. Geen geluid, maar andere rand-informatie zoals naam van
de uitvoerend artiest, naam van het liedje, jaar van productie, naam van het
programma waarmee het MP3tje gemaakt werd en zo voort. De tag is bedacht
omdat mensen nu eenmaal graag grote verzamelingen MP3tjes aanleggen. En
als je een grote verzameling hebt, zelfs al geef je je bestanden zinvolle namen,
dan is het nog steeds bijna ondoenlijk om al die extra informatie in de
bestandsnaam zelf te zetten. Allerlei MP3 afspeelprogramma's lezen de tags
uit de MP3 bestandjes en kunnen daaruit een catalogus opbouwen, waar je
vervolgens weer doorheen kunt bladeren om je verzameling te sorteren op jaar,
genre of wat je maar wil. Voorwaarde is natuurlijk wel, dat al die
informatie in de MP3 tags is opgenomen. Op het moment dat je met je
encoder het MP3tje maakt, bepaal je wat er in de tag moet komen te staan.
Natuurlijk zijn er ook eenvoudige programmaatjes waarmee je achteraf, nadat het
MP3tje klaar is, de informatie uit de tag nog kunt veranderen. Naar ik
hoop is daarmee weer een raadsel rond MP3 opgeheven. Een tag is niets
moeilijks; Gewoon wat men noemt non-audio data in het MP3 bestandje.
Natuurlijk is MP3 niet de enige speler in de audiocompressie markt. Veel
voorkomende alternatieven zijn o.a. .ogg, .wma, .vqf en tegenwoordig ook .flac.
Je kunt je afvragen welk formaat je het beste kunt gebruiken. In principe
is die keuze helemaal aan jezelf. Er is amper iets zinnigs over aan te
bevelen. Wel is MP3 het meest gebruikte formaat en je kunt er zeker van
zijn dat MP3 afspeelbaar is op veel moderne cd walkmans, dvd spelers en andere
audio hardware. Ogg comprimeert weer beter dan MP3, maar het formaat is
lang niet zo bekend en dus niet zo uitwisselbaar als MP3. Uit eigen
ondervinding heb ik gemerkt dat ogg verbazingwekkend goed klinkt op lage
bitrates als je dat vergelijkt met MP3.
Een waarschuwing is op dit moment wel aan de orde. Onthoud goed dat MP3
verlies in kwaliteit betekent, evenals ogg, wma en vqf. Het MP3 formaat
kiest bepaalde frequenties om uit de audio weg te gooien, terwijl ogg, wma en
vqf weer andere dingen uit het audio frequentiespectrum weg laten om de wav
volgens hun eigen methode te comprimeren. Ga je een bestand dus omzetten
vanuit het ene naar het andere gecomprimeerde formaat, dan wordt het verlies in
audiokwaliteit, ten gevolge van de compressie, de optelsom van de verliezen
voortvloeiend uit beide formaten. Heb je dus een wav waar je een MP3 van
maakt, om die MP3 een tijdje later om te zetten naar bijvoorbeeld ogg, dan
ontbreekt er in de uiteindelijke ogg het frequentiedeel dat door de MP3 encoder
is weggelaten, en ook het deel dat door de ogg encoder is gekozen. Dat
betekent dat het eindresultaat in ogg lang niet zo goed klinkt, als wanneer je
de wav direct in ogg had omgezet. Het converteren tussen
compressieformaten onderling is dus beslist niet aan te raden, al struikel je op
Internet over programma's die deze functionaliteit aanbieden. Als het
resultaat vervolgens slecht klinkt, legt de eindgebruiker de schuld vaak bij het
uiteindelijke audioformaat, terwijl degene die heeft zitten rommelen met
compressie formaten in feite de persoon is die het kwaliteitsverlies op zijn
geweten heeft.
De voor- en nadelen van audiocompressie zullen nu duidelijk zijn. De
bestanden worden beduidend kleiner, met alle positieve gevolgen van dien.
Daar tegenover staat, dat het gecomprimeerde geluid bij formaten als MP3 en zijn
concurrenten altijd door de compressie zal worden aangetast. Afhankelijk
van de mate van compressie al of niet hoorbaar.
Maar het kan ook anders. Er bestaan ook gangbare audio bestandsformaten ,
waarbij het gecomprimeerde resultaat beduidend kleiner is dan het originele
wav-bestand, terwijl de kwaliteit volledig behouden blijft. Het behoeft
geen betoog dat het altijd uit de lengte of uit de breedte zal moeten gaan, dus
ook aan verliesloze audiocompressie zit weer een duidelijk nadeel, en dat is dat
de resulterende, gecomprimeerde file weliswaar kleiner wordt dan de wav, maar
lang niet zo klein zal worden als het geval is met verliesgevende compressie als
MP3.
Toch loont het beslist om er je tijd aan te spenderen. Een formaat als
flac is vandaag de dag erg in opkomst. Er zijn wel concurrenten, maar die
zijn lang zo goed niet waar het de compressiefactor betreft. Flac wordt
ontwikkeld door dezelfde lui die ogg hebben gemaakt. Ogg is wel "lossy",
verliesgevend, maar flac is "lossles", verliesloos. Flac comprimeert
ongeveer tot de helft. Heb je een wav-file van 700 MB, de duur van een
audio cd, dan maakt flac daar een flac bestand van dat tussen de 300 en 350 MB
groot is. Geen wonder klein bestand, maar een factor 2 compressie bij een
kwaliteitsverlies van nul is bijzonder knap in elkaar gezet.
Aanvankelijk bestond flac alleen voor unix-achtige systemen, maar er is nu ook
een Windows variant gemaakt en sindsdien gaat het hard met de opmars ervan.
In eerste instantie was er alleen een commandoregel gestuurde versie, die je
vanuit een soort van dosbox (cmd.exe) onder Windows moest gebruiken. Maar
zeker Windows gebruikers trekken een erg zuur gezicht als ze eens wat moeten
typen in plaats van klikken, dus heeft iemand zich boos gemaakt en een brug voor
de muisgebruiker geslagen. Er is nu een versie van flac die voorzien is
van een front-end. Dat is gewoon een grafische interface, waarmee de
gebruiker op de vertrouwde Windows manier bestanden kan aanwijzen die in flac
moeten worden omgezet. Flac files maken is nu zo eenvoudig als 1 2 3, en
net zo simpel als het maken van een MP3 bestandje.
Maar men heeft zich nog meer moeite getroost voor ons, Windows liefhebbers.
Als je wav en MP3 bestanden kunt afspelen met Winamp, dan moet flac ook gewoon
afspeelbaar worden met Winamp, toch? En dat is ook al voor elkaar gebokst.
Voortaan ondersteunt Winamp net zo gemakkelijk flac als dat het met MP3 kan
omgaan. De full version van Winamp kan al vanaf Winamp 2.91 flac af
spelen. Heb je echter voor Winamp lite op je pc gekozen, dan kun je een
eenvoudig te installeren plug-in downloaden zodat Winamp lite eveneens flac
afspeelt.
Maar het is nog spannender. Als je programma's gebruikt om geluid te
bewerken, bijvoorbeeld cool edit pro (dat tegenwoordig door Adobe is gekocht en
nu verder door het leven gaat als Adobe Audition), dan zul je op Internet import
en export filters vinden waarmee je ook in cool edit een flac file kunt laden of
bewaren, als waren het gewone wav-bestanden. En dat heeft weer tot
voordeel, dat je vanaf nu in cool edit zelfs nooit meer wav-files hoeft te
gebruiken. Als je iets hebt opgenomen dat je normaal als wav bewaarde, kun
je dat nu probleemloos opslaan als flac. Dat scheelt een hoop
schijfruimte, zonder kwaliteit van je audio te hoeven inleveren.
Kortom: als je er zin in hebt, is flac zeker je moeite lonend en dubbel en dwars
waard. Zelf gebruik ik het om cd's die echt bijzonder goed zijn opgenomen
en gemastered, via Internet als flac naar vrienden te sturen. Die hoeven
minder lang op het binnenrollen van de data te wachten en ze krijgen de
haarscherpe, originele versie van de cd zonder enig kwaliteitsverlies.
Het hangt er dus maar vanaf waar je de compressie voor nodig hebt. Moet
het klein en is het niet erg om aan kwaliteit in te boeten, dan is MP3 en alles
wat daarop lijkt prima te gebruiken. Accepteer je echter wat grotere
bestanden omdat je het belangrijk genoeg vindt geen kwaliteit te verliezen, dan
is flac het cadeautje van de meest recente audio techniek.
Als je voor het eerst begint met het opnemen van geluid met je pc, dan loop je
tegen een aantal dingen aan die op het eerste gezicht niet meteen helder zullen
zijn. Daarom de volgende paragrafen om je op weg te helpen.
Om te beginnen is er geluid dat je graag met je computer wilt opnemen. Dat
kan geluid uit je microfoon zijn, maar het kan ook uit je cassettespeler, mini
disk, DAT recorder, platenspeler of je radio komen. Alle audio apparaten
die een uitgang hebben, kun je in principe op je computer aansluiten. Het
apparaat waarvan je opneemt, noemen we de geluidsbron.
Een microfoontje kun je vaak rechtstreeks op de geluidskaart van je computer
aansluiten. Er zijn genoeg goedkope microfoontjes in de handel die
daarvoor gemaakt zijn. Ze hebben dan een snoer met aan het eind een jack
plugje van 3.5 millimeter dik. Zo'n stekkertje dat ook vaak aan het
hoofdtelefoon snoertje zit van je walkman. Dit type plugje heet een 3.5
millimeter mini-jack. Heeft je microfoon een normale, dikke jack plug, dan
heet het gewoon een jack, zonder mini. Als er in je geluidskaart geen
ingang is waar je zo'n dikke jack plug in kunt drukken terwijl je microfoon er
wel zo eentje heeft, dan kun je een verloopstukje kopen en dat brengt ons op de
volgende kreet: mannetje of vrouwtje.
Een mannetjes plug is er een met een of meerdere contact pinnen. De
vrouwtjes plug is de tegenhanger: het contactpunt waar je de mannetjes plug in
moet drukken. De plug met de gaatjes. Meestal spreken we echter van
male en female, liever dan van mannetjes en vrouwtjes pluggen. Meestal
heeft je microfoon een 3.5 millimeter mail mini-jack, en in je geluidskaart zit
dan de 3.5 millimeter female mini-jack waar het microfoonplugje in kan. Het
genoemde verloop plugje voor een microfoon met een dikke jack heeft aan de ene
kant een female regular jack, en aan de andere kant een male 3.5 millimeter
mini-jack. Daarmee kun je je microfoon met dikke plug toch gewoon op een
geluidskaart met kleine jacks aansluiten.
Een enkele keer krijg ik opnames van mensen te horen, die hun microfoontje
hebben gebruikt om het luidspreker geluid van hun cassette recorder op te nemen.
Dat kun je natuurlijk wel doen, maar in feite klinkt het resultaat dan nergens
naar. Je hoort de akoestiek van de kamer waarin het bandje is afgedraaid,
je hoort het loopwerk van de cassette speler en je hoort alle geluiden die de
aanwezigen in de kamer maakten terwijl de opname liep. Als je toch graag
je cassette bandje of bandrecorder spoel om wilt zetten naar je pc, zorg er dan
zo mogelijk voor dat je een afspeelapparaat bij iemand leent dat voorzien is van
een audio uitgang, zodat het signaal via een kabeltje kan reizen in plaats van
door een speaker, door de lucht en weer door een microfoon.
Soms krijg ik ook wel eens deze vraag: de apparaten die ik bekeken heb,
beschikken over pluggen waar soms in en soms out bij staat. Moet je nu
altijd de in pluggen met de in pluggen verbinden en moeten de out pluggen ook
verbonden worden, of moet de in aan de out of andersom? Die vraag kun je
door logisch denken beantwoorden.
Als een apparaat geluid opwekt, bijvoorbeeld doordat je je cassetterecorder op
afspelen hebt gezet, dan wil dat apparaat zijn geluid aan de buitenwereld kwijt.
Het is dus logisch dat je het geluid naar buiten haalt door de uitgang (out) van
het apparaat. Dat is niet de luidspreker, al hoewel dat strikt genomen ook
een uitgang is. Het gaat om een speciaal voor dit doel op het apparaat
aangebrachte plug, of set van plugjes, die het mogelijk maakt dat apparaat via
een kabel op iets anders aan te sluiten.
De audio reist dan door het kabeltje heen naar het andere apparaat en daar moet
het weer naar binnen, omdat het opgenomen moet worden of hoorbaar gemaakt.
Als je dus een signaal in een apparaat gaat stoppen, doe je dat via de ingang.
Met andere woorden: de uitgang van je geluidsbron sluit je aan op de ingang van
je opname apparaat, bijvoorbeeld je pc. Uit gaat naar in.
Nu bestaan er, elektronisch gezien, drie signaalsoorten waar wij mee te maken
kunnen krijgen, alle drie met een verschillende stroomsterkte. Dat is voor
ons van belang wanneer we onze pc op een geluidsbron gaan aansluiten. Het
zijn: microfoonsignaal, platenspelersignaal en lijnsignaal. Het zal
duidelijk zijn bij welke apparaten het microfoon signaal en het platenspeler
signaal vandaan komen, en het lijn signaal wordt over het algemeen voor al het
andere gebruikt. Daarover zo meteen meer.
Het is niet de bedoeling een microfoon signaal aan te sluiten op een ingang die
gemaakt is om een platenspelersignaal te ontvangen. Evenmin kun je een
platenspeler aansluiten op een ingang die een lijnsignaal verwacht. Je
zult dus op voorhand moeten weten welk soort signaal je geluidsbron afgeeft en
welke ingangen er beschikbaar zijn op je geluidskaart.
Dat lijkt ingewikkeld, maar in de praktijk is het heel simpel. Je
geluidskaart heeft namelijk vaak maar twee soorten ingangen: microfoon in en
line in. In principe kun je zo goed als alle apparaten op line-in van de
geluidskaart aansluiten, tenzij het een microfoon of platenspeler is. Voor
een microfoon gebruik je de daarvoor speciaal gemaakte ingang, en je
platenspeler daar hebben we het straks wel over. Voor de rest geven alle
andere apparaten een lijnsignaal, of het nou een tuner, bandrecorder of wat dan
ook betreft, dus die gaan gewoon op line-in.
Natuurlijk moet je zelf zorgen voor de juiste aansluitsnoertjes. Om in de
winkel naar het juiste snoertje met de goeie plugjes aan weers kanten te kunnen
vragen, moet je nog weten hoe de naam is van de meest voorkomende
aansluitpluggen. Zo'n twintig jaar geleden had je kabels met aan het einde
een vrij dikke, ronde plug. Het is een metalen cirkeltje van een goeie
centimeter doorsnee, met langs de binnenrand in de rondte vijf metalen pinnetjes
op een rij. Zo'n ding heet een din plug. Din staat voor Deutsche
Industrie Norm. Din is er in male en female. Heeft je apparaat een
female din uitgang, dan heb je aan je kabel aan de ene kant een male din plug
nodig. Maar tenzij je een oude bandrecorder o.i.d. wilt aansluiten,
zul je waarschijnlijk niet vaak meer in aanraking komen met din pluggen.
Wel zijn er vandaag de dag veel stereo apparaten, die per ingang of uitgang twee
losse stekkertjes gebruiken. Eentje voor links, eentje voor rechts.
Het apparaat bevat de female connector, dus je kabel moet male zijn om aan te
kunnen sluiten. Ik heb het nu over een type plug met vele namen. De
officiele naam is Kinch, maar hij wordt ook wel Japanse steker of tulp plug
genoemd. Het vrouwtje ziet eruit als een appelmoes blik in het piep klein.
Misschien amper een centimeter hoog en minder dan een centimeter doorsnee.
De male tegenhanger, het ding dat erin past, is een kort metalen pinnetje van
misschien drie milimeter dik en een halve centimeter lang. Zoals gezegd
heb je met kinch altijd twee plugjes bij elkaar: links en rechts. Nu ken
je de jack, de mini-jack, de din plug en de kinch, male en female.
Tenslotte nog iets over het aansluiten van een platenspeler. De
moeilijkheid daarbij is, dat een platenspeler niet zomaar op je geluidskaart kan
worden aangesloten. Immers: daarop zitten alleen een microfoon ingang en
een lijn ingang. Een ingang voor een platenspelersignaal is er bijna nooit
bij. Daarmee heb je dan een probleem, want rechtstreeks kun je de pickup
dan niet aansluiten.
Toch is er een oplossing. Bij de wat modernere stereo installaties, en dan
bedoel ik alles dat moderner is dan een elektrische koffergrammofoon of pickup
met ingebouwde speaker, gebruik je een losse platenspeler, die zijn geluid via
een kabeltje uitstuurt naar de stereo versterker. Dat ding staat meestal
in een kast in de woonkamer. Daar weer mee verbonden, zijn twee of meer
luidsprekers die het uiteindelijke geluid uit de versterker in de kamer hoorbaar
maken. Een afgespeelde plaat draait dus op de platenspeler, en het signaal
loopt via de versterker naar de luidsprekers.
Nu is het vaak mogelijk, om bijvoorbeeld op een cassettebandje een opname te
maken van de plaat die wordt afgedraaid. Daarvoor gebruikt men veelal een
losse cassette recorder. Een apparaat zonder eigen luidsprekers, alleen
maar voorzien van een ingang en een uitgang. Dat apparaat, het cassette
deck, wordt net als de pickup op de versterker aangesloten. Als je een
bandje op het deck afspeelt, gaat het signaal vanuit de uitgang van het deck
naar een ingang op je versterker, om van daaruit via andere kabels naar je
boksen gestuurd te worden.
Maar als je de cassette niet gaat afspelen maar er juist iets in wilt opnemen,
dan moet er dus geluid ergens vandaan naar het deck gestuurd worden. Nu is
de versterker altijd het centrale apparaat waarop alle geluidsbronnen binnen
komen. Of het nu gaat om de pickup, de radio of het cassette deck, als ze
iets willen afspelen gaat hun signaal naar een ingang op de versterker.
Apparaten als een cassette deck geven een lijnsignaal aan de versterker af, en
als je er iets mee wilt opnemen dan verwachten ze ook een signaal van
lijnsterkte op hun ingang.
Nu hebben veel versterkers meestal een uitgang, waar het geluid op lijnsignaal
sterkte wordt heen gestuurd dat op dat ogenblik wordt weergegeven. Als je
dus een grammofoonplaat op een bandje wilt opnemen, dan legt het signaal de
volgende weg af. Je pickup produceert een signaal van het type
platenspelersignaal. Dat reist door een snoertje naar je versterker, waar
het een ingang binnen gaat die gevoelig genoeg is om het zachte signaaltje dat
platenspelers nu eenmaal afgeven, te kunnen oppikken. De versterker heet
niet voor niets zo, want hij geeft het signaal via een van zijn eigen uitgangen
weer door aan de ingang van het cassette deck, alwaar het op het bandje zal
worden opgenomen. Maar het cassette deck verwacht een signaal op volledige
lijn sterkte. De versterker moet dus het zwakke platenspelersignaal
oppompen, versterken, totdat het op lijn sterkte is zodat de cassette recorder
er iets mee kan.
En daarin zit 'm nou de kneep. De pickup geeft een te zwak signaal af om
met je geluidskaart op te kunnen nemen. Het moet versterkt worden.
Wat kun je dus doen? Zowel je platenspeler als je versterker zet je bij je
pc. Je pickup sluit je zoals dat hoort aan op je versterker, en de
tape-out uitgang van de versterker die vroeger naar de ingang van je cassette
deck liep, sluit je nu aan op je geluidskaart. Niets bijzonders, alleen
een apparaat extra nodig, je versterker.
Nu je de geluidsbron, wat het ook zijn mag, op je computer hebt aangesloten,
moeten we nog daadwerkelijk op de pc gaan opnemen. Nu zit er heel veel
programmatuur standaard bij Windows, maar er is niets bij waarmee we gewoon een
uur achter elkaar geluid mee kunnen opnemen. We zullen het Internet op
moeten om zo'n programma te halen. Zonder er tien te gaan noemen: kijk
eens op www.freecorder.com voor een gratis sound recorder met alleen de basisfuncties. Wil je kunnen knippen en plakken, wat voor goede eindresultaten
erg is aan te raden, werp dan eens een blik op cool edit 2000, cool edit pro of
adobe audition. Er zijn honderden van zulte programma's en ik noem er maar
wat. Goldwave of sound forge behoren ook tot de keuzes. Haal maar
eens wat demonstratieversies op en maak je keuze. Zoek eens uit hoe je
vanuit zo'n programma een bestand kunt afspelen. Hoe je iets kunt opnemen
en hoe je dat op schijf bewaart. Experimenteren kan geen kwaad en het
verkennen van deze gereedschappen is een erg leuke bezigheid.
Nu je een paar proefopnames hebt kunnen maken, wordt het tijd voor wat tips om
uiteindelijk tot een mooi opgenomen wav te komen.
1. Mono of stereo? Onderzoek eerst of het geluid uit je geluidsbron, mono
of stereo klinkt. Als je de wav gaat opnemen, dan kun je een mono bron het
best ook als mono wav-bestand opnemen. Daarbij gaat het er niet om of de
cassettespeler of welk afspeelapparaat je dan ook gebruikt stereo is, maar het
gaat erom of je tijdens het afspelen van de bron door beide speakers hetzelfde
hoort of niet. Hoor je geen verschil tussen links en rechts, dan kun je de
wav veilig in mono opnemen. Hoor je wel verschil, of zelfs mooie stereo
effecten, dan is het jammer om die niet eveneens op te nemen. Is je bron
dus stereo, maak de wav dan ook stereo, al kost het je tijdelijk wat meer schijf
ruimte.
2. Begin en einde goed. Zet eerst je pc op opname en start dan pas je
geluidsbron. Zo mis je in je pc-opname niets van het origineel. Als
de opname is afgelopen, stop dan eerst je geluidsbron en dan pas je pc, om
dezelfde reden. Sla de wav nu op naar schijf. Als je er strakjes
iets aan verknoeit met bewerken, heb je het ongeschonden origineel nog.
3. Knip begin en eind. Aan het begin van je opname zit nu een stuk stilte,
omdat je bezig was je geluidsbron te starten. Zet je audioprogramma op
afspelen en kijk op je scherm goed naar de tijd teller. Als je hoort dat
het geluid begint, stop je het afspelen onmiddellijk en kijkt hoe ver de tijd is
opgelopen. Dit wordt het beginpunt van je uiteindelijke wav-file, want
alles wat zich hiervoor bevindt gaan we weg knippen. Stilte is immers niet
interessant om te beluisteren. Houd wel in gedachten dat je zelf even tijd
nodig had om direct na het horen van het begin van de werkelijke audio, het
afspelen te stoppen.
Een kort voorbeeld. Stel je start de zojuist opgenomen wav-file vanaf het
begin. Je hoort nu enkel stilte. Zo gauw je de eerste tonen van de
opgenomen muziek hoort, stop je het afspelen. Stel dat er volgens de
tijdteller in ons audioprogramma dan 12 seconden verstreken zijn. Als je
nu de eerste 12 seconden van de wav-file weg knipt, ben je de stilte aan het
begin kwijt zoals de bedoeling is. Maar je mist ook de eerste paar tiende
seconden van het begin van de muziek. Om dat te voorkomen, trek je
ongeveer een seconde van de begintijd af. Het punt waar de muziek zo'n
beetje begint is dus 12 -1 =11 seconden vanaf het begin van je wav-file.
Knip nu de eerste elf seconden van je opname af. Als je de opname nu
afspeelt, zul je horen dat de muziek vrijwel direct begint, zonder een lange
stilte vooraf en dat is wel zo netjes.
Aan het einde van je opname doe je hetzelfde: luister waar de audio ophoudt en
knip alles weg vanaf dat punt tot het einde van je bestand. Controleer nu
het begin en het einde van je opname en als dat in orde is, bewaar dan de opname
opnieuw.
4. Normaliseren. Nu de opname strak is bijgeknipt, moet je nog zorgen dat
het niveau van de opname sterkte precies goed komt te staan. Ik weet het,
dat klinkt raar. De opname sterkte regelen achteraf. Toch is dat bij
de pc de veiligste werkwijze. Maar waarom bestaat dat, die opname sterkte?
Omdat niet elke bron een even hard signaal af geeft, zelfs al hebben ze allemaal
een lijnsignaal. De ene plaat is harder opgenomen dan de andere, en op de
radio klinkt de ene zender luider dan de andere. Het is de bedoeling dat
je je geluidsopnames zo secuur mogelijk afregelt waar het de opname sterkte
betreft. Is de opname sterkte te zacht, dan verzuipt de opname straks in
de ruis die audio apparaten nu eenmaal allemaal genereren en dat klinkt lelijk
en het is storend bij het uitluisteren van het opgenomen eindresultaat.
Regel je echter te hard in, dan kan de geluidskaart het felle signaal niet aan
en treedt er vervorming op, wat evenmin erg prettig luistert.
Je kunt je geluid daarom het beste volgens de vu-meter van je computer
programma, met opzet een tikje te zacht opnemen. Mocht er dan een harde
piek in het geluid voor komen, dan zal het geluid daar in elk geval niet gaan
vervormen. Je moet dus de balans vinden tussen te hard en te zacht.
Dat is een kwestie van proberen en naar de vu-meter van je audioprogramma
kijken. Gaat de boven de 0 lijn of in het rood, dan gaat het
ingangssignaal te hard je geluidskaart in. Is het signaal te zacht, dan
beweegt de vu-meter niet of nauwelijks.
Nu je de opname met opzet net iets te zacht hebt opgenomen om eventuele harde
pieken te kunnen opvangen, kan het zijn dat die pieken helemaal niet zijn
gekomen, of dat de opname ondanks de pieken toch een tikje harder had gemogen.
Je kunt nu achteraf de sterkte van je opgenomen wav-bestand nog veranderen met
je audioprogramma, zodat de computer bekijkt wat het exact juiste geluidsniveau
is. Dat doe je met een programmafunctie die in de meeste software "normalize"
is genoemd. Lees het helpschermpje bij de functie en volg de aanwijzingen
die daarin staan. Controleer het resultaat en bewaar je wav opnieuw.
5. Eventueel MP3'en. Hier zijn talloze programma's voor. Cdex kan
het, de xing MP3 encoder kan het ook, maar waarschijnlijk kan je audioprogramma
je wav ook al als MP3 opslaan. Doe dat nu, verlaat je audioprogramma door
het af te sluiten en controleer het resultaat van de MP3 file.
