Een demoversie kun je ophalen bij www.nextup.com.
De site is heel goed te doen. Ook met een screen reader. Direct op
de hoofdpagina kun je al naar TextAloud. De pagina is alleen wel in het
Engels, evenals het programmaatje zelf. Je kunt er direct gaan downloaden,
maar het is leuk om te weten dat ze sinds kort een indrukwekkende demo op de
site hebben samengesteld, waarin je een aantal spraakstemmen achter elkaar
voorbij hoort komen. Ze hebben aan veel dingen gedacht. Wij kunnen
de flash presentatie weliswaar niet bekijken, maar je kan wel de stemmen horen.
Behalve in flash is de demo ook in javascript en als programma bestand op te
halen, dus met 1 van deze drie verschijningsvormen moet het toch lukken om vast
een indruk te krijgen.
Na het downloaden van de demo, heb je een 2 megabyte groot bestandje op je
schijf. Voer het uit en de installatie begint. Die is erg recht toe
recht aan, behalve op het einde. Ik werd verrast door een paar
interessante gebeurtenissen. In de eerste plaats kan vanuit de installatie
direct het programma gestart worden, en daarnaast kwam er een internet pagina in
beeld, die me uitlegde hoe ik de eerste stappen in het programma moest zetten.
Heel handig, want het eerste dat ik normaliter doe als ik een nieuw programma in
huis haal, is de help openen en wat gaan rond lezen. Dat hoeft nu dus
niet. Meteen raak je wegwijs binnen het pakket en als je uitgelezen bent
sluit je de site gewoon.
Eenmaal geïnstalleerd laat TextAloud zich op de gebruikelijke manieren
opstarten. Er is een pictogram bijgekomen op je bureaublad en ook is er in
het start menu netjes een snelkoppeling gemaakt. Als je TextAloud gestart
hebt, is het eerste dat er in beeld verschijnt een heel bekend schermpje, waarin
we gewaarschuwd worden voor het feit dat dit een demo versie is. Onderaan
een knopje "continue". Niet leuk, maar het vormt geen opstakel.
Vervolgens, een paar seconden lang in beeld, verschijnt het een of andere splash
scherm. Een ding voor de mooiigheid. Geen zorg, gaat vanzelf weer
weg als je een paar tellen wacht. Daarna sta je in het hoofdscherm.
Dit is wat ongebruikelijk opgebouwd.
Om te beginnen is er natuurlijk de menubalk, de werkbalk en de status balk.
In het werkvlak, waar normaal gesproken je tekstverwerker, muziekprogramma of
wat ook verschijnt, staan nu twee belangrijke venstertjes. Het ene bevat
een stuk tekst dat je kunt laten voorlezen en het andere bevat een serie
instellingen. Bij standaard Windows programma's is het zo, dat de opties
netjes in het menu verstopt zijn zodat ze niet de hele dag in je gezicht staan
te kijken. Maar TextAloud doet het anders. Het tweede venstertje
namelijk, is wat ze noemen het "options panel". Je kunt er niet zo maar
heen met de tab toets. Je moet de Jaws-cursor of de virtuele focus van Hal
gebruiken om erin terecht te komen. Eenmaal op 1 van de instellingen in
dit paneeltje kun je rond tabben zoals gebruikelijk, maar er in komen is dus
eventjes zoeken. Helaas is ook de toetsenbord interface niet helemaal
volledig uitgevoerd. Zo kun je niet op de tabbladen terecht komen en als
je in de opties een ander tabblad wilt selecteren, moet je even klikken met de
muis. Dat kunnen wij doen met de virtuele focus van Hal, of de Jaws-cursor
van Jaws.
De instellingsmogelijkheden laten nogal wat toe. We hebben een pakket dat
een tekst op je pc, voor leest naar een MP3-bestandje. En dus kun je van
alles instellen in verband met het uitvoerbestand, en je kunt ook nog van alles
instellen aangaande de voor te lezen tekst. Wat dat is gaat vrij ver.
Wat de stem betreft: het is natuurlijk geen Pia Dijkstra die in helder klaterend
Nederlands aan je voor leest wat er staat. Helaas. Wat je hoort is
in beginsel een Engels talige stem, Mary van Microsoft, aan wie je van alles
kunt instellen. Ik kan de inlezer van deze tekst niet configureren, zodat
hij of zij tijdens het lezen wat langere of kortere pauzes neemt tussen de
zinnen of bij een leesteken. TextAloud kan dat wel. Zeker bij
complexe teksten is het erg prettig als je de spreeksnelheid heel hoog kunt
houden, terwijl de pauzes bij interpunctie in de tekst lang zijn. Daardoor
heb je toch de kans om alles goed in je op te nemen. De informatie vliegt
in hapklare brokken je hersens binnen en als je aan vlugge spraaksynthese gewend
bent, is dat erg mooi.
Een ander aspect van de stem, voor ons Nederlanders enorm belangrijk, is dat je
de Engels talige Mary stem kunt vervangen door een Nederlands klinkende
synthesizer. Ik zeg met recht synthesizer, want een stem kan je het
nauwelijks noemen. De gratis synthesizer namelijk die je kunt downloaden,
klinkt als iemand met rubbere tanden en een strottenhoofdje van kauwgom.
Okee. Ze, (of liever het) spreekt Nederlands, maar dat is het dan ook want
ik vind de sound echt diep treurig. Maar ik zei al: deze stem is gratis.
Het is volgens mij de Eurovox met een ander naampje.
Voor echte stemmen trekken ze je het vel trouwens al evenmin over de oren, want
de mooie stemmen, ook de Nederlandse, kun je via de site gewoon aankopen.
Ook die zijn wederom erg betaalbaar. De Britse stemmen van de firma AT&T
klinken erg fraai. Mooi vloeiend en accentloos Engels, met maar weinig
synthetische gebreken. Claire, een van de Nederlandse stemmen, is mooi
gemaakt en echt ingesproken door een Nederlandse dame van rond de 30 35.
Voor lange teksten een rustig geluid en zeker aan te raden. Wederom via de
site van Nextup verkrijgbaar.
Daarnaast kan het ding iets, dat ik zelf al heel veel heb toegepast. Hoe
vaak heb je niet dat de synthesizer een woord verkeerd uitspreekt. Er
staat bijvoorbeeld een woord als "synthesizer", gespeld s y n t h e s i z e r,
en het spraakapparaat maakt er "sien tsee sie zer" van. Dat wordt knap
vervelend als het woord veel in je tekst blijft voor komen. Er is aan
gedacht. Je hebt wat ze noemen een uitspraak editor, waarin je de
uitspraak van een fout gesproken woord kan corrigeren. TextAloud onthoudt
al je correcties, zodat ze ook in toekomstige teksten goed zullen gaan. Je
hoeft alleen maar een fonetische representatie van de juiste uitspraak als
correctie op te geven. Klinkt ingewikkeld, is het niet. We blijven
even bij het woord synthesizer. Het woord "sinterklaas" wordt wel goed
uitgesproken. Sinte, zonder de r, zal dus ook wel goed gaan. Maar
dan gaat ons pratertje de mist in. De derde lettergreep van het woordje
synthesizer namelijk, wordt uitgesproken als "sie", en dat willen we niet.
Het moet klinken als het woordje "saai". "Wat een saaie dag." Dat woordje
saai. Sin, te saai, zer. En dat tik je dus gewoon in: sinte, zoals
de eerste letters van sinterklaas, dan een spatie, dan het woordje "saai", weer
een spatie" en de letters z e r. Na een klik op "add", toevoegen, wordt
dit woord in het vervolg keurig naar behoren uitgesproken. Zo ruim je
alles wat regelmatig uit de bocht vliegt, netjes weg.
Dan de uitvoeropties. Zoals ik al zei: het ding maakt in principe mp3tjes.
Maar je kunt er ook voor kiezen, om je tekst naar een gewone platte wav om te
zetten.
Natuurlijk kost zoiets mijlen veel aan schijfruimte, maar goed, het kan.
Blijven we nog even bij de mp3 uitvoer, dan kun je de gebruikelijke mp3 rommel
allemaal netjes configureren. De bitrate en wat je maar nodig acht, binnen
de grenzen van het redelijke. Exporteren we naar wav, dan zijn de
instellingsmogelijkheden uiteraard heel wat beperkter. Het leuke van wav
is natuurlijk wel, dat je zelf kunt zorgen dat het bestand in een nog strakker
formaat op je mp3 spelertje terecht komt, zoals ogg vorbis bijvoorbeeld.
Heel goeie compressie, dus de bestanden worden heel klein, terwijl de
geluidskwaliteit verhoudingsgewijs enorm goed bewaard wordt. En echt
overbodig is het niet, om kleine bestanden te wensen. Tenminste niet als
je hele lappen tekst laat vertalen.
En dat brengt ons bij een ander staaltje van software kunst. Onze screen
reader kan misschien qua snelheid drie of vier keer die van een normaal sprekend
mens halen. Daarmee zou een 400 pagina's lange handleiding nog aardig wat
tijd vergen, om van tekst in een MP3-bestandje te worden omgezet, zelfs als het
gedaan wordt door de een of andere Kees Kabeldoos in plaats van een echt mens.
Maar ook voor dit probleem heeft Next Up wat moois bedacht. Als je pc het
aan kan, dan kun je tot 50-voudige snelheid laten inlezen. Ja en dan
schiet het lekker op. De mp3, die een uur aan voorgelezen tekst zou
bevatten, wordt in een vijftigste van de tijd gemaakt. Iets langer dan een
minuutje wachten dus. Als je snel op reis wilt en nog op het laatste
moment besluit gauw een documentje met je mee te nemen, dan is dit heel erg
fijn.
Ook voor wat betreft het aantal bestandsformaten dat je het ding kunt voeren,
valt het niet tegen, al is de manier van invoeren een beetje onorthodox.
Natuurlijk heeft het ding een standaard file menu, met daarin een gewone optie
"open". Daarmee laad je een tekst bestandje in, dat met een simpel
commando uit het menu opgelezen of naar bestand gesproken kan worden. Maar
behalve dat kan TextAloud ook voor je op het Windows clipboard (het Windows
prikbord) kijken, en alle tekst die daar voorbij komt uitspreken. Heel
handig, want als je in een pdf document, in een Word document, in een mailtje of
waar ook een stuk tekst selecteert (met shift en de pijltjes toetsen), dan kun
je dat gewoon met de toetscombinatie control + c naar het Windows prikbord
brengen. Als TextAloud zo is ingesteld dat hij het prikbord voor je in de
gaten houdt, dan hoor je de geselecteerde tekst direct al langs fietsen.
Ik gebruik het nu al om stukjes die ik uit mijn artikeltje hier wil weg gooien,
even te checken voor ik ze daadwerkelijk wis. Op die manier hoor ik of ik
niet per ongeluk te veel weg gooi. Schrijven is schappen zegt Herman
Finkers, en het is waar. Je haalt vaak meer weg dan dat je aan tekst
produceert. Daarom is het vlot beluisteren van tekst die je weg gooit zo
handig. Misschien kan mijn screen reader het ook, maar ik heb nog niet
ontdekt hoe dat gaat.
Daarnaast kan het ding nog wat meer. Als je slechtziend bent en je hebt
wat moeite met het lettertype van de editor waar de voor te lezen tekst in op
komt, dan kun je dat naar believen voor jezelf wijzigen. Natuurlijk heeft
een lettertype geen invloed op de spreekstem. Ik heb wel eens bedacht dat
iemand harder zou kunnen gaan schreeuwen naarmate de letters groter worden, maar
dat hebben ze bij Next Up toch niet ingebakken. Wat wel instelbaar is, is
de geluidskaart via welke de stem naar buiten moet komen. Soms wel prettig
als je er meer dan eentje in je pc hebt zitten.
En dan is er nog meer snoepgoed. Precies als iedereen, hebben wij geen zin
om eindeloos handleidingen te gaan lezen. Ook niet voor dit programma.
Het moet gewoon werken, en liefst zonder gebruiksaanwijzing zo hup uit de doos
zijn werk doen. Maar als je net iets meer dan echt helemaal niks wilt
weten, dan is het fijn als ook de helpteksten aan ons worden voorgedragen.
Wel, ook daar is om gedacht. Behalve het file menu, het read menu met lees
commando's, het view menu om de beeldindeling mee in te stellen en ga maar door,
heb je ook een audio menu. De items daarin zorgen dat TextAloud een paar
interessante, toch korte help topics aan je voor leest, die handig zijn als je
met TextAloud aan het werken bent. Zelfs over de wat uitgebreidere
aspecten van het programma is gesproken documentatie aanwezig. En dat
allemaal in een installer van net over de 2 MB.
Ook zitten er opties in die je laten kiezen tussen single article, en multi
article mode. Dat heeft alleen maar te maken met de manier waarop
TextAloud je tekst materiaal voor je opslaat en in MP3-bestandjes zal indelen.
In single article mode kun je 1 MP3-bestandje verwachten voor alle tekst die je
het programma voert. In multi article mode worden het gewoon losse
mp3tjes. En zo moet dat. Als je het mij vraagt, mooi bedacht en even
netjes gemaakt.
Zijn er ook aspecten waar ik niet over te spreken ben? Jawel. De
interface. Ik vind de schermindeling alles bij elkaar niet erg
blindvriendelijk. Het ding doet weliswaar uit de doos direct wat je ervan
verwacht, maar het is dan Engels en wij willen graag Nederlandse documenten
kunnen lezen. Daartoe moet je wat instellingen bewerken en die interface
vind ik voor ons niet erg gebruiksvriendelijk. Ik zal niet zeggen dat het
ding ontoegankelijk is, verre van dat, maar je moet wel wat moeite doen om voor
mekaar te krijgen dat de Nederlandse synthesizer gaat praten.
Nu we het daar toch over hebben: de Nederlandse stem zit er niet zonder meer
bij. Dat is al genoemd. Je moet hem, (haar, het), los ophalen bij
www.nextup.com. Gemakkelijk te vinden daar niet van, maar het is weer een
los programma erbij dat je ophaalt. Gratis, dat wel. TextAloud moet
worden afgesloten, de nieuwe stem moet je installeren door het opgehaalde
programmaatje uit te voeren en je kunt direct met de stem binnen TextAloud aan
de slag. Wel moet je even aangeven dat je vanaf nu niet meer de Engelse,
maar de Nederlandstalige stem wilt gebruiken. Een aardige bijkomstigheid
is wel, dat je de TextAloud stemmen ook door je screen reader kunt laten
benutten.
Voor kleine klussen is het voor ons natuurlijk veel gemakkelijker om een screen
reader te gebruiken. Voor grotere stukken tekst echter, is TextAloud voor
mensen met en zonder leeshandicap een heel bruikbaar en nuttig programmaatje.
Natuurlijk. We kunnen makkelijk zonder. Daarom zou ik het onder de
noemer "hebbedingetjes" willen scharen. Want, als je al goeie ogen hebt
hoef je voor de trein of de wachtkamer geen elektronica aan te schaffen om een
gewoon boek of blaadje te lezen, en als je blind bent en al een screen reader
hebt, kun je net zo goed achter je pc de documenten door werken. Immers de
stem die het aan je kan voorlezen zit ook al in je schermleessoftware.
Maar als extraatje is het een mooie toevoeging aan je onafhankelijke leven.
Dan een niet minder voornaam aspect om de rit mee af te sluiten: de prijs.
29 Dollar kost het ding, om en nabij. De extra kwaliteit stemmen zijn
ietsje duurder maar het scheelt elkaar niet veel. Wat de site betreft is
het alleen al om de stemmen te kunnen beluisteren dik de moeite waard om er eens
virtueel op bezoek te gaan.
Conclusie: op alle punten zou ik zeggen dat ik zeker wel tevreden ben over de
prestaties van TextAloud versie 1.4, behalve wat de schermindeling en
toetsenbordvriendelijkheid betreft. (Mooi scrabblewoord is dat trouwens).
Wat je van internet haalt is een demonstratie versie. TextAloud werkt pas
volledig, wanneer je het product bij de makers registreert. Via het help
menu binnen het programma kun je via de optie "about" het huidige versienummer
zien, en in diezelfde dialoog staat direct een link die je naar het beveiligde
gedeelte van de NextUp website leidt, waar je het product kunt kopen. Als
je dat doet, krijg je een registratiecode toegezonden en nadat je die hebt
ingevoerd, werkt het programma volledig. Veel leesplezier.
